Kalau anda majikan di Malaysia, SOCSO bukan perkara “optional” yang boleh dibuat bila syarikat sudah stabil. Ia sebahagian daripada tanggungjawab asas majikan terhadap pekerja.
Masalahnya, ramai pemilik SME hanya fokus kepada gaji, sales, cashflow dan cukai. SOCSO atau PERKESO pula dianggap perkara admin kecil. Ini salah besar.
Dalam dunia bisnes, kesilapan kecil pada compliance boleh jadi kos besar. Lewat bayar beberapa bulan, salah daftar pekerja, tidak potong caruman dengan betul, atau anggap pekerja sambilan tidak perlu carum; semua ini boleh membawa kepada caj lewat, audit, kompaun, pendakwaan dan reputasi buruk kepada syarikat.
PERKESO menyatakan bahawa majikan perlu membayar caruman bulanan dalam tempoh 15 hari dalam bulan berikutnya. Contohnya, caruman bulan Januari perlu dibayar selewat-lewatnya pada 15 Februari. Bayaran lewat boleh dikenakan Faedah Caruman Lewat Bayar pada kadar 6% setahun bagi setiap hari kelewatan.
Artikel ini akan bantu majikan faham apa yang wajib dibayar, siapa yang perlu dicarumkan, kesilapan biasa, dan cara susun sistem supaya tidak mudah kena saman.
Apa Itu SOCSO / PERKESO?
SOCSO ialah nama Inggeris bagi Social Security Organisation. Dalam Bahasa Malaysia, ia dikenali sebagai PERKESO, iaitu Pertubuhan Keselamatan Sosial.
Fungsi utama PERKESO ialah menyediakan perlindungan keselamatan sosial kepada pekerja jika berlaku perkara seperti kemalangan pekerjaan, penyakit pekerjaan, hilang upaya, keilatan atau kehilangan pekerjaan.
Majikan perlu faham satu perkara penting: SOCSO tidak sama dengan KWSP.
KWSP lebih kepada simpanan persaraan. SOCSO pula lebih kepada perlindungan risiko sosial dan pekerjaan. LHDN pula berkaitan cukai. Tiga-tiga ini berbeza, dan majikan tidak boleh menggantikan satu dengan yang lain.
PERKESO merujuk kepada beberapa undang-undang utama termasuk Akta Keselamatan Sosial Pekerja 1969 dan Akta Sistem Insurans Pekerjaan 2017. PERKESO juga menyatakan bahawa Akta 4 dan Akta 800 mewajibkan majikan mencarum untuk pekerja yang layak.
Siapa Yang Wajib Dicarumkan Oleh Majikan?
Secara praktikal, majikan perlu mencarum untuk pekerja yang berada dalam hubungan pekerjaan dengan syarikat. Ini termasuk pekerja tetap, pekerja kontrak, pekerja sambilan dan pekerja bergaji bulanan atau harian, bergantung kepada status sebenar hubungan kerja.
Kesilapan besar majikan ialah terlalu cepat melabel seseorang sebagai “freelancer” hanya kerana mahu elak komitmen caruman. Hakikatnya, jika syarikat mengawal waktu kerja, tugasan, cara kerja, reporting, KPI dan pembayaran tetap, individu itu mungkin lebih dekat kepada status pekerja berbanding kontraktor bebas.
Majikan juga perlu berhati-hati dengan pekerja part-time. Ramai menyangka pekerja part-time tidak perlu SOCSO. Itu tidak semestinya betul. Jika mereka bekerja sebagai pekerja kepada syarikat, mereka masih boleh termasuk dalam kategori yang perlu dilindungi.
Prinsip mudah: jangan hanya tengok label dalam kontrak. Tengok realiti hubungan kerja.
Apa Yang Majikan Wajib Bayar?
Dalam konteks majikan biasa di sektor swasta, ada dua komponen besar yang perlu diberi perhatian:
Caruman SOCSO / PERKESO di bawah Akta Keselamatan Sosial Pekerja
Caruman EIS / SIP di bawah Sistem Insurans Pekerjaan
EIS atau SIP ialah Employment Insurance System. Ia bertujuan membantu pekerja yang kehilangan pekerjaan melalui bantuan kewangan sementara, sokongan mencari kerja dan program penempatan pekerjaan.
Menurut PERKESO, caruman EIS ditetapkan pada 0.4% daripada gaji bulanan anggapan pekerja, iaitu 0.2% dibayar oleh majikan dan 0.2% dipotong daripada gaji pekerja. Majikan sektor swasta perlu membayar caruman bulanan bagi pihak setiap pekerja yang layak.
Ini bermaksud majikan tidak boleh hanya bayar bahagian syarikat dan abaikan potongan pekerja. Sistem payroll perlu dikira dengan betul supaya caruman majikan dan caruman pekerja direkodkan dengan tepat.
Jenis Perlindungan SOCSO Yang Majikan Perlu Faham
1. Skim Bencana Pekerjaan
Skim ini memberi perlindungan jika pekerja mengalami bencana pekerjaan. Contohnya:
Pekerja jatuh semasa bekerja di tapak projek.
Pekerja kemalangan ketika menjalankan tugasan kerja.
Pekerja cedera akibat peralatan kerja.
Pekerja mengalami penyakit pekerjaan tertentu.
Bagi majikan, skim ini penting kerana kemalangan kerja bukan perkara kecil. Tanpa perlindungan, syarikat boleh berdepan isu pampasan, konflik pekerja, reputasi buruk dan risiko undang-undang.
2. Skim Keilatan
Skim ini berkaitan hilang upaya atau keilatan yang menyebabkan seseorang pekerja tidak lagi mampu bekerja seperti biasa. Ia bukan semata-mata kemalangan di tempat kerja.
Contohnya, pekerja mengalami penyakit serius atau keadaan kesihatan yang menyebabkan mereka hilang keupayaan menjana pendapatan.
3. Sistem Insurans Pekerjaan / EIS
EIS pula melindungi pekerja apabila berlaku kehilangan kerja, tertakluk kepada syarat kelayakan. Untuk majikan, EIS bukan “extra benefit” yang boleh dipilih. Ia sebahagian daripada kewajipan caruman jika pekerja termasuk dalam kategori yang perlu dicarumkan.
Bila Tarikh Akhir Bayaran SOCSO?
Ini bahagian yang majikan wajib hafal.
Bayaran caruman perlu dibuat selewat-lewatnya pada 15 hari bulan bagi caruman bulan sebelumnya. Contohnya, caruman bulan Julai perlu dibayar selewat-lewatnya pada 15 Ogos. Jika lewat, Faedah Caruman Lewat Bayar boleh dikenakan pada kadar 6% setahun bagi setiap hari caruman tidak dibayar dalam tempoh ditetapkan.
Nasihat praktikal: jangan tunggu 15 hari bulan. Tetapkan SOP dalaman supaya payroll dan caruman diselesaikan sebelum 10 hari bulan. Ini beri ruang jika ada isu bank, sistem, cuti umum atau kesilapan data pekerja.
Cara Bayar Caruman SOCSO
Majikan boleh menggunakan portal dan kaedah pembayaran yang disediakan PERKESO. PERKESO juga menyediakan Contribution Calculator untuk membantu majikan dan pekerja mengira kadar caruman bagi Akta 4 dan Akta 800.
Untuk SME, cara paling selamat ialah menggunakan sistem payroll yang boleh mengira KWSP, SOCSO, EIS dan PCB secara automatik. Namun jangan percaya sistem 100% tanpa audit. Pastikan setting gaji, allowance dan status pekerja betul.
Kesilapan biasa berlaku bukan kerana software lemah, tetapi kerana data asal yang dimasukkan salah.
9 Kesilapan Majikan Yang Boleh Bawa Masalah
1. Tidak Daftar Majikan Dengan PERKESO
Ada syarikat sudah mula ambil pekerja tetapi belum daftar sebagai majikan. Ini biasanya berlaku kepada bisnes kecil yang berkembang secara organik.
Mula-mula ambil seorang staff admin. Kemudian tambah sales assistant. Kemudian tambah runner. Selepas beberapa bulan, baru sedar tiada satu pun caruman dibuat.
Ini bukan isu kecil. Caruman tertunggak boleh diminta semula, dan majikan boleh dikenakan tindakan.
2. Tidak Daftar Pekerja Baru
Pekerja baru masuk, tetapi majikan lupa update dalam sistem. Ini kerap berlaku bila tiada HR khusus.
Masalah ini nampak kecil sehingga berlaku kemalangan kerja. Bila pekerja mahu buat tuntutan, rekod caruman tidak wujud atau tidak lengkap.
3. Salah Anggap Part-Time Tidak Perlu Carum
Pekerja part-time bukan automatik bebas daripada SOCSO. Jika mereka bekerja sebagai pekerja kepada syarikat, majikan perlu semak kewajipan caruman.
Jangan guna alasan “dia cuma part-time” tanpa semakan. Itu cara mudah untuk kena masalah.
4. Salah Label Pekerja Sebagai Freelancer
Ini antara kesilapan paling berisiko. Majikan mungkin panggil seseorang “freelancer”, tetapi dalam realiti dia bekerja ikut jadual tetap, menerima arahan harian, guna sistem syarikat dan dibayar secara konsisten.
Kalau strukturnya nampak seperti employment, jangan terlalu yakin ia kontrak bebas.
5. Lewat Bayar Caruman
Lewat sehari pun boleh menimbulkan isu caj lewat. PERKESO menyatakan bayaran lewat boleh dikenakan faedah caruman lewat bayar pada kadar 6% setahun.
Bagi SME, masalah ini selalu berlaku bila cashflow ketat. Tetapi secara prinsip, caruman pekerja bukan duit syarikat untuk “dipinjam” sementara. Potongan pekerja perlu diurus dengan disiplin.
6. Salah Kira Gaji Bulanan
Kadar caruman bergantung kepada gaji yang diambil kira. Jika majikan tersalah masukkan komponen gaji, caruman boleh jadi tidak tepat.
Contohnya, ada allowance tetap yang sepatutnya dimasukkan tetapi dikecualikan oleh majikan tanpa semakan. Ini boleh menyebabkan short contribution.
7. Tidak Bayar EIS
Sesetengah majikan ingat SOCSO dan EIS ialah benda yang sama. Akibatnya, mereka hanya fokus kepada satu komponen dan terlupa EIS.
EIS mempunyai kadar caruman sendiri, iaitu 0.4% daripada gaji bulanan anggapan pekerja, dibahagi 0.2% majikan dan 0.2% pekerja.
8. Tidak Simpan Rekod Payroll Dengan Baik
Bila audit berlaku, majikan perlu tunjuk rekod. Kalau payslip, kontrak, rekod bayaran dan data pekerja bercampur-aduk, syarikat sendiri akan susah.
Setiap majikan patut simpan:
Kontrak pekerja
Surat tawaran kerja
Payslip bulanan
Rekod caruman
Rekod bayaran bank
Borang atau maklumat pendaftaran pekerja
Rekod pekerja berhenti kerja
9. Bergantung Sepenuhnya Kepada Admin Junior
Ini pandangan terus terang: compliance payroll tidak patut diserahkan bulat-bulat kepada orang yang belum faham undang-undang asas majikan.
Admin boleh buat kerja teknikal, tetapi owner atau director tetap perlu faham perkara asas. Kalau berlaku kesilapan, alasan “staff saya yang buat” tidak cukup kuat untuk menyelamatkan syarikat.
Penalti Jika Majikan Gagal Patuh
PERKESO menyatakan bahawa di bawah Akta Keselamatan Sosial Pekerja 1969, majikan atau pekerja yang didapati bersalah atas kesalahan tertentu boleh dikenakan denda tidak lebih RM10,000 atau penjara dua tahun atau kedua-duanya sekali.
Ini sebabnya majikan tidak patut pandang ringan SOCSO. Bukan sekadar bayar lewat dan selesai. Jika kegagalan berulang, disengajakan atau melibatkan jumlah besar, risiko boleh meningkat.
Syarikat juga boleh menghadapi masalah reputasi. Bagi bisnes yang mahu masuk tender kerajaan, jadi panel korporat, atau bekerjasama dengan syarikat besar, rekod compliance yang buruk boleh memberi kesan negatif.
SOP Mudah Untuk Majikan SME
Untuk elak masalah, majikan boleh gunakan SOP ringkas berikut:
Setiap kali ambil pekerja baru, daftar pekerja dalam sistem berkaitan sebelum payroll pertama.
Setiap bulan, semak gaji, allowance, potongan dan caruman sebelum finalize payroll.
Selesaikan bayaran caruman sebelum 10 hari bulan, bukan 15 hari bulan.
Simpan bukti bayaran dalam folder bulanan.
Buat audit dalaman setiap 6 bulan.
Bila pekerja resign, update status pekerja dengan segera.
Jika tidak pasti status pekerja, dapatkan nasihat payroll, HR consultant atau terus semak dengan PERKESO.
SOP begini nampak membosankan, tetapi inilah yang membezakan bisnes yang matang dengan bisnes yang hanya “jalan ikut nasib”.
Kesimpulan
SOCSO bukan sekadar potongan kecil dalam payslip. Untuk majikan, ia adalah sebahagian daripada sistem perlindungan pekerja dan bukti bahawa syarikat diurus secara bertanggungjawab.
Kesilapan paling mahal biasanya bukan kerana majikan tidak mampu bayar, tetapi kerana tidak ambil serius dari awal. Tidak daftar pekerja, salah kira caruman, lewat bayar, abaikan EIS dan simpan rekod secara sambil lewa; semua ini boleh membawa kepada masalah besar.
Jika anda pemilik SME, jangan tunggu sampai dapat notis baru mahu kemaskan sistem. Bina SOP payroll dan compliance sekarang. Ia mungkin nampak seperti kerja admin, tetapi sebenarnya ia melindungi bisnes anda daripada risiko undang-undang, kewangan dan reputasi.
Nak urus kewangan bisnes dengan lebih tersusun supaya tidak kelam-kabut bila masuk bab payroll, SOCSO, KWSP, cukai dan cashflow?
Dapatkan ebook “Cara Urus Akaun Bisnes di Malaysia: Dari Zero Sampai Faham Untung, Cashflow & Cukai”.
Ebook ini sesuai untuk pemilik SME, freelancer yang mula ambil staff, founder startup dan usahawan yang mahu faham asas kewangan bisnes tanpa pening dengan istilah akaun yang terlalu teknikal.
Dalam ebook ini, anda akan belajar cara susun cashflow, asingkan duit bisnes dan duit sendiri, faham kos sebenar operasi, elak kesilapan rekod kewangan, dan bina sistem asas supaya bisnes lebih stabil.
Compliance bukan beban. Ia sistem perlindungan untuk bisnes yang mahu bertahan lama.
Soalan Lazim Berkenaan SOCSO / PERKESO
Adakah semua majikan wajib bayar SOCSO?
Jika majikan mempunyai pekerja yang termasuk dalam kategori dilindungi, majikan perlu membuat caruman PERKESO mengikut peraturan yang ditetapkan.
Bila tarikh akhir bayaran SOCSO setiap bulan?
Bayaran caruman perlu dibuat selewat-lewatnya pada 15 hari bulan bagi caruman bulan sebelumnya. Contohnya, caruman bulan Julai perlu dibayar selewat-lewatnya pada 15 Ogos.
Apa jadi kalau majikan lewat bayar SOCSO?
Bayaran lewat boleh dikenakan Faedah Caruman Lewat Bayar pada kadar 6% setahun bagi setiap hari caruman tidak dibayar dalam tempoh ditetapkan.
Apa beza SOCSO dan EIS?
SOCSO berkaitan perlindungan keselamatan sosial seperti bencana pekerjaan dan keilatan. EIS pula berkaitan perlindungan kehilangan pekerjaan. Caruman EIS ialah 0.4% daripada gaji bulanan anggapan pekerja, iaitu 0.2% majikan dan 0.2% pekerja.
Adakah pekerja part-time perlu SOCSO?
Boleh jadi ya, bergantung kepada hubungan kerja sebenar. Jika mereka bekerja sebagai pekerja syarikat dan bukan kontraktor bebas sebenar, majikan perlu semak kewajipan caruman.
Bolehkah majikan bayar caruman secara lambat tetapi sekaligus?
Majikan boleh menyelesaikan tunggakan, tetapi bayaran lewat boleh dikenakan caj atau faedah lewat bayar. Lebih selamat bayar mengikut jadual bulanan.
Adakah majikan boleh dikenakan tindakan undang-undang?
Ya. PERKESO menyatakan kesalahan tertentu di bawah Akta Keselamatan Sosial Pekerja 1969 boleh membawa denda tidak lebih RM10,000 atau penjara dua tahun atau kedua-duanya sekali.
